آموزش حرفه و فن – سال سوم دوره راهنمايي تحصيلي
واحد 5
1 - آشنايي با خودرو
2- تعمير و نگهداري شيرآلات در منزل
خودرو مجموعه اي از قطعات مختلف است كه در ارتباط با يكديگر به طور هماهنگ كار مي كنند. نتيجه اين كار توليد قدرت در موتور است كه سبب حركت اتومبيل است. بخش هاي اصلي يك خودرو عبارتند از :موتور، دستگاه انتقال قدرت، فنربندي و تعليق ،برق ، هدايت و فرمان ، چرخ و ترمز،بدنه و شاسي
1 – موتور
كار موتور تبديل انرژي شيميايي و حرارتي بنزين به انرژي حرارتي و سپس انرژي مكانيكي است كه باعث عحركت خودرو مي شود (حرارت ناشي از احتراق بنيزين در مجاورت هوا در اثر ايجاد جرقه در محفظه ي احتراق، موتور را روشن مي كند) (تصوير ص 72)
2 – دستگاه انتقال قدرت :
اين مجموعه وظيفه دارد قدرت توليدي موتور را به چرخ ها منتقل كند. دستگاه انتقال قدرت شامل كلاچ، جعبه دنده و ديفرانسيل است.
كلاچ :كلاچ دستگاه قطع و وصل قدرت محسوب مي شود و امكان تعويض دنده ( يا خلاص كار كودكان موتور) را فراهم مي كند (در جا كار كردن خودرو را در حالي كه از آن هيچ استفاده نمي شود خلاص كار كردن مي گويند)
جعبه دنده :ياگيربكس مجموعه اي است در آن تعدادي دنده براي ايجاد سرعت و يا قدرت هاي مختلف تعبيه شده است.
ديفرانسيل : وظيفه اي انتقال حركت از جعبه دنده به چرخ ها را بر عهده دارد.
3 – فنربندي :
به علت ناهمواريهاي سطح جاده ها، سيستم تعليق در هر دقيقه بين 1000 تا 1200 بار نوسان مي كند (تكان مي خورد). وظيفه ي اين قسمت خنثي كردن اين نوسانات است تا ضربه به اتاق خودرو و سرنشينان آن منتقل نشود.
4 – برق خودرو: براه اندازي و روشن كردن موتور از باتري استفاده مي شود. وظيفه باتري تأمين برق خودرو و روشنايي چراغ هاست.
باتري :باتري يك مخزن الكتروشيميايي است كه انرژي الكتريكي را به صورت انرژي شيميايي ذخيره مي كند و در صورت لزوم آن را به انرژي تبديل مي نمايد و براي مصرف به سيستم برق اتومبيل مي فرستد. (باتري ص 74)
دينام (ژنراتور): علاوه بر باتري ،منبع ديگري به نام دينام وجود دارد كه نيروي مكانيكي تبديل مي كند.(دينام ص 74)
وقتي موتور روشن مي شود و دينام به دور معين خود مي رسد، وظيفه ي ارسال انرژي الكتريكي به دستگاه ها مصرف كننده را نيز به عهده مي گيرد. علاوه بر اين،مقدار برق مصرفي باتري را در ابتداي كار تأمين مي كند و آن را هميشه در حالت شارژ نگه مي دارد.
5 – هدايت و فرمان :
هدايت چرخ هاي جلو از طريق فرمان و جعبه دنده فرمان صورت مي گيرد. فرمان ها ممكن است مكانيكي يا هيدورليكي باشند.
6 – چرخ و ترمز: نيروي موتور از طريق مجموعه ي انتقال قدرت به چرخ ها مي رسد و باعث حركت اتومبيل مي شود. لاستيك ها مجموعه ي وزن خودرو و سرنشينان و بار را تحمل مي كنند.
دستگاه ترمز: اهميت دستگاه ترمز را همگان به خوبي مي دانند قدرت ترمز در اثر اين افزايش فشار روغن و تأثير آن بر لنت هاي ترمز ايجاد مي شود.
بازديد روغن ترمز: مخزن روغن ترمز توسط كارخانه ي سازنده علامت گذاري شده است. شما با بازكردن در مخزن مي توانيد ارتفاع روغن را كنترل كنيد. اگر ارتفاع روغن از خط مورد نظر پايين تر باشد، مي توان مقداري روغن ترمز به آن اضافه كرد.
7 – بدنه و شاسي : بدنه ي خودرو طوري ساخته مي شود كه بتواند كليه ي قطعات ديگر را نگهداري كند. بدنه ، خودرو روي شاسي سوار شده است. رنگ كاري به موقع قسمت هاي صدمه ديده بدنه اتومبيل چه فوايدي دارد؟
بازديد روغن موتور: در يك موتور 120 تا 150 قطعه ي متحرك وجود دارد. اين قطعات در صورتي مي توانند وظايف خود را به درستي انجام دهند كه به موقع روغن كاري شوند. به اين دليل، قبل از هر بار روشن كردن موتور بايد سطح روغن آن كنترل كرد. براي اين كار خط كش (شاخص) مخصوص را كه روي آن علامت گذاري شده است. تعبيه كرده اند. اين شاخص ارتفاع حداقل و حداكثر روغن را نشان مي دهد.
بازديد آب رادياتور: وظيفه ي رادياتور در درجه اول خنگ نگهداشتن موتور است. بايد بدانيد كه حرارت موتور در حال كار به حدود 700 درجه سانتي گراد مي رسد. در بدنه موتور فضاهاي خالي وجود دارد. آب در اين فضاها جريان پيدا مي كند و به اين ترتيب ، مانع داغ شدن موتور مي شود. دماي موتور معمولاً 70 الي 90 درجه سانتي گراد است. براي بازديد آب و ضديخ در رادياتور، كافي است در رادياتور را باز و ارتفاع آب را كنترل كنيد. در صورت كم بودن آب مي توانيد مقداري آب و ضديخ به آن اضافه كنيد.
2 – تعمير و نگهداري شيرآلات در منزل:
آب مايه ي حيات است. پس اين نعمت گران بها را بايد به گونه اي مصرف كرد تا حدامكان از به هدررفتن آن جلوگيري شود. شيرآلات بهداشتي در حقيقت وسايلي هستند كه به كمك آنها مي توان مقدار مصرف يك مايع را كنترل كرد.
قسمت هاي داخلي شير دنباله كوتاه :
اجزاي شير دنباله كوتاه عبارتند از :
1 – بدنه
2 – مغزي
مغزي از قسمت هاي زير تشكيل شده است:
1 – حلزوني
2 – مهره و درپوش
3 – مهره ي نگه دارنده
4 – دستگيره
واشر تخت فيبري يا پلاستيكي مغزي و نحوه ي تعويض آن .
اين واشر وظيفه آب بندي محل اتصال مغزي به بدنه ي شير را به عهده دارد. پس همه ي مراحل تعويض آن مشابه واشرهاي قبل است و سر مغزي همانند واشر تخت عوض مي شود. (تصوير ص 88)
سؤالات واحد 5 – آشنايي با خودرو 2 – تعمير و نگهداري شيرآلات در منزل :
1 – بخش هاي اصلي يك خودروي سواري را نام ببريد؟
1. موتور
2. دستگاه انتقال قدرت
3. فنربندي و تعليق
4. برق
5. هدايت و فرمان
6. چرخ و ترمز
7. بدنه و شاسي
2 – عامل حركت خودروها چيست؟ خودرو مجموعه ي از قطعات مختلف است كه در ارتباط با يكديگر بطور هماهنگي كار مي كنند. نتيجه اين كار، توليد قدرت در موتور است كه سبب حركت اتومبيل مي شود.
3 – كار موتور در يك خودرو چيست؟ كار موتور تبديل انرژي شيميايي و حرارتي بنزين به انرژي حرارتي و سپس انرژي مكانيكي است كه با عث حركت خودرو مي شود.
4 – نام ديگر جعبه دنده چيست و چه كاري انجام مي دهد؟ گيربكس ،مجموعه اي است كه درآن تعدادي دنده براي ايجاد سرعت يا قدرت هاي مختلف تعبيه شده است.
5 – وظيفه باتري در خودرو چيست؟ تأمين برق خودرو و روشنايي چراغ هاست. براي راه اندازي روشن كردن موتور از باتري استفاده مي شود.
6- هدايت و فرمان اتومبيل چگونه صورت مي گيرد؟ هدايت چرخ هاي جلو از طريق فرمان و جعبه دنده فرمان انجام مي شود. فرمان اتومبيل ها ممكن است مكانيكي يا هيدورليكي ساخته شده باشند.
7 – براي بازديد كنترل روغن ترمز چه كاري بايد انجام داد؟ مخزن روغن ترمز توسط كارخانه ي سازنده علامت گذاري شده است. با بازكردن در مخزن مي توان ارتفاع روغن ترمز را كنترل كرد. اگر ارتفاع روغن از خط مورد نظر پايين تر باشد. مي توان مقداري روغن ترمز به آن اضافه كرد.
8 – چرا رادياتور را نبايد از مخلوط آب و ضديخ بطور كامل پر كرد؟ براي اينكه آب تواند به راحتي بين مجاري اطراف موتور و رادياتور گردش نمايد.
تعمير و نگهداري شيرآلات در منزل :
1 – چرا نسبت به تعويض شيرآب، بايد حساسيت نشان داد؟
براي جلوگيري از چكه كردن و هدررفتن آب كه نعمتي است گران بها و مايه حيات.
2 – قسمت هاي داخلي شير دنباله كوتاه را نام ببريد؟ جزاي شير دنباله ي كوتاه عبارتند از 1) بدنه 2) مغزي و مغزي از اين قسمت ها تشكيل شده است.
1 – حلزوني
2 – مهره و درپوش
3 – مهره نگهدارنده
4- دستگيره
3 – چرا جنس شيرهاي آب را از آلياژ برنز انتخاب مي كنند؟
چون آلياژ برنز در مقابل زنگ زدگي و فرسودگي و خوردگي از ساير فلزات دوام بيشتري دارد.
4 – مغزي شير مخلوط از چه قسمت هايي تشكيل شده است؟ 1 – پيچ يا ميله كه سر آن هزار خار شده است. 2 – مهره اصلي يا بدنه ي مغزي كه پيچ يا ميله ي درون آن حركت مي كند.3 - اشپيل يا خار كه ثابت كننده ي ميله ي درون مغزي است. 4 – واشر تخت لاستيكي 5 – مهره ي محكم كننده واشر تخت
5 – كارواش تخت فيبري يا پلاستيكي فنري چيست و چگونه تعويض مي شود؟ اين واشر وظيفه آب بندي محل اتصال مغزي به بدنه ي شير را به عهده دارد. پس همه ي مراحل تعويض آن مشابه واشرهاي قبل است و سرمغزي همانند واشر تخت عوض مي شود.
واحد 6 – ساختمان سازي و راه
مشاركت در امور شهري و روستايي:
كنترل ساخت و ساز ساختمان ها در شهرها و روستاها از دو جهت حائز اهميت است:
1 – ساختمان ها داراي استحكام كافي باشند. موقعيت ساختمان به گونه اي انتخاب شوند كه به زمين همسايه و خيابان و كوچه تجاوز نكند. نظارت مستقيم بر ساختمان ها توسط شهرداريها اعمال مي شود. شهرداري ها علاوه بر خدمات شهري شامل تميز نگه داشتن شهر، ايجاد فضاي سبزو پارك آسفالت كردن و جدول كشي كوچه ها و خيابانها، نظارت بر كيفيت ساختمان سازي و كنترل ضوابط و معيارهاي فني را نيز برعهده دارند.
رعايت نكات ايمني در ساختمان سازي :
عدم توجه به ساختمان سازان به نكات ايمني همواره تلفات جاني و خسارات مالي در پي دارد. برخي ازاين خطرات عبارتند از :
1 – سقوط اجسام و مصالح از ارتفاع (ساختمان هاي در حال ساخت) روي سر شهرونداني كه در حال رفت و آمدند. براي جلوگيري از اين گونه حوادث،پيمانكار بايد با استفاده از داربست و توري، فضاي امني را براي رفت و آمد شهروندان فراهم سازد.
2 – سقوط كارگران در حال كار، براي جلوگيري از اين حادثه، كارگراني كه در فضاي باز و در اتفاع كار مي كنند، بايد از كمربند ايمني استفاده كنند.
(تصوير ص 91 (پايين صفحه)
3 – سقوط افراد در چاههاي بي حفاظ
آيا مي دانيد كه وظيفه كلاف (شناور) در ساختمان چيست؟
كلاف ها همانند استخوان بندي بدن انسان هستند كه نيروهاي ناشي از زلزله بر پيكره ي ساختمان را به زمين منتقل مي كنند و از فروريخت ديوارها جلوگيري مي نمايند. آئين نامه ها براي جلوگيري از خرابي ساختمان هاي آجري سازندگان اين ساختمان ها را ملزم مي كنند كه از كلاف هاي بتني يا فلزي استفاده نمايند. (تصاوير ص 94)
ماكت سازي :
ماكت يكي از ابزارهاي كار مهندسان و نمونه ي كوچكي از چيزي است كه مي خواهند بسازند و آن را براي توضيح و توجيه در معرض ديد قرار مي دهند.
براي افراد غيرفني و كساني كه مي خواهند در زمان كوتاهي درباره يك طرح اطلاعات جامعي كسب كنند، ماكت بهترين روش توضيح و توجيه ارائه كار است. ماكت سازي نياز به آموزشي خاص ندارد و هر كس به ميزان خلاقيت خود مي تواند در آن مهارت بدست آورد. ماكت سازان ماهر، ماكت ها را از چوب ، يونوليت ، فوم ، پلاسيك و مقواي مخصوص و گاهي از گل مي سازند.
شما هم مي توانيد با استفاده از مصالحي كه در دسترس داريد،ماكت ساده اي بسازيد.
اگر مالت شما از جنس يونوليت يا فوم است، نمي توانيد قطعات آن را با چسب هاي معمولي به هم بچسبانيد بلكه بايد از چسب مخصوصي كه مصالح را نمي سوزاند (حل نمي كند)، استفاده كنيد، اين نوع چسب ها در فروشگاههاي نوشت افزار پيدا مي شود.
راه سازي :
راهها شريان هاي حياتي يك كشورند كه مسافرت و حمل و نقل روي آنها انجام مي شود. پس بايد آن ها را با دقت ساخت. (سه تصوير ص 100)
راهها نبايد پيچ يا شيب تند داشته باشند. به همين دليل، اگر مانع يا تپه اي در مسير يك جاده يا راه آهن وجود داشته باشند كه موجب تندي زياد آن شود، بايد مسير راه را عوض كرد يا مانع آن را برداشت. در راه سازي اگر تپه اي را برداريم اصطلاحاً به آن «خاك برداري» گفته مي شود و خاك داخل آن بريزيم،اصطلاحاً «خاكريزي» گفته مي شود.
اغلب در مسير راهها، رودخانه ها قراردارند كه نمي توان آنها را خاكريزي كرد. زيرا اين كار مانع جريان يافتن آب مي شود. در اين گونه موارد از پل استفاده مي كنيم.
(تصاوير پل ها ، ص 101)
سؤالات واحد 6 – ساختمان سازي و راه
1-در يك شهر مسؤوليت ساخت و ساز به عهده ي چه كساني است؟ نظارت مستقيم توسط شهرداريها اعمال مي شود. شهرداريها نظارت بر كيفيت ساختمان سازي و كنترل ضوابط و معيارهاي فني را نيز برعهده دارند.
2 – آيا مي دانيد كه وظيفه كلاف ( شناژ) در ساختمان چيست؟ كلاف ها همانند استخوان بندي بدن انسان هستند كه نيروهاي ناشي از زلزله بر پيكره ساختمان را به زمين منتقل مي كنند و از فروريخت ديوارها جلوگيري مي كنند.
3 – در مورد ماكت سازي توضيح دهيد؟ ماكت يكي از ابزارهاي كار مهندسان است و نمونه ي كوچكي از چيزي است كه مي خواهند بسازند و آن را براي توضيح و توجيه در معرض ديد قرار مي دهند.
4 – در راه سازي «خاك برداري» و «خاك ريز» چگونه تعريف شده است؟ راه سازي اگر تپه اي را برداريم اصطلاحاً به آن «خاك برداري» گفته مي شود و اگر جايي گود باشد و خاك داخل آن بريزيم، اصطلاحاً خاك ريزي گفته مي شود.
5 – انواع پل هايي كه روي رودخانه ها ساخته مي شوند بنويسيد.
1. پل هايي كه حالت خرپايي دارند. 2 . پل هايي كه شكل قوسي اند
6 – براي جلوگيري از پيچ يا شيب تند و راه ها بايد چه كارهايي انجام دهند؟
اگر مانع يا تپه اي در مسير يك جاده يا راه آهن وجود داشته باشد كه موب تندي آن زياد شود، بايد مسير راه را عوض كرد يا مانع آن را برداشت.
واحد 7 -1- خوراك - 2 – پوشاك
1 – خوراك (تغذيه در دوران مختلف زندگي)
غذا براي اينكه بتواند نيازهاي بدن را تأمين كند، بايد كافي و متنوع باشد، يعني مخلوطي مناسب از گروههاي مختلف مواد غذايي باشد. چنانچه هر يك از مواد غذايي به مقدار كم تر يا بيشتر از حد نياز به بدن برسد، مسائلي ايجاد مي شود كه گاه جبران ناپذير است. مثلاً اختلال در رشد جسمي و ذهني كودكان و نوجوانان به دليل كمبود مواد غذايي لازم يا چاقي در اثر استفاده ي بيش از حد از مواد غذايي كه خود عامل بسياري از بيماري هاست.
دسترسي مردم به مواد غذايي و نحوه استفاده از آن ها در مناطق مختلف، متفاوت است و به آداب و رسوم ،آب و هوا، وضعيت اقتصادي،توليدات منطقه اي و عادتهاي غذايي هر محل بستگي دارد. هر نوع ماده غذايي كه در نقاط مختلف دنيا تهيه و مصرف مي شود،داراي يك يا چند ماده مغذي است. ماده مغذي آن بخشي از مواد غذايي است كه صرف سوخت و ساز بدن مي شود هر يك از آنها بخشي از نيازهاي غذايي فرد را تأمين مي كند. بطور كلي شش نوع ماده مغذي وجود دارد: 1. مواد قندي و نشاسته اي . 2. چربي ها . اين دو نوع ماده انرژي زا هستند. 3. مواد پروتئيني كه وظيفه ي رشد و ترميم بدن را به عهده دارند. 4. ويتامين ها . 5. مواد معدني . 6.آب . اين مواد مغذي را محافظ مي گويند.
ميزان نيازهاي غذايي انسان را بر حسب كالاي تعيين مي كنند كه مقدار آن تقريبي است و به عوامل مختلف بستگي دارد. از جمله :سن،جنس،فعاليت ،شرايط جسمي، خصوصيات فردي و شرايط اجتماعي و زيستن محل زندگي.
در بعضي از دوره ها مانند كودكي و نوجواني كه سرعت رشد و تكامل بيشتر است،بدن به مواد غذايي بيشتري نياز دارد. هم چنين در شرايط خاصي مانند بارداري،بيماري و بازسازي پس از آن، دوران شيردهي زنان و انجام فعاليتهاي شديد جسمي، بدن به مواد غذايي بيشتري نياز دارد. اما با كم شدن فعاليت ها و سنين ميان سالي و پيري، نياز به مواد غذايي كاهش مي يابد.
دوران شيرخوارگي وكودكي:
مناسب بترين غذا براي كودك تا سن 6 ماهگي فقط شير مادر است. در غير اين صورت او را با شير مصنوعي تأمين مي كنند. كودك از 6 ماهگي به بعد،علاوه بر شير، به غذاي كمكي نياز پيدا مي كند.
دوران مدرسه ، نوجواني و بلوغ :
هر فرد در سنين مدرسه به انواع مواد مغذي در سه وعده ي غذاي اصلي و دو ميان وعده نياز دارد. در اين سنين صرف صبحانه بسيار با اهميت است. افرادي كه صبحانه مي خورند و به مدرسه مي روند، بادقت و تمركز بيشتري در كلاس عمل مي كنند. بهره ي هوشي كودكاني كه صبحانه مي خورند، بيشتر از كساني است كه روز را بدون صبحانه آغاز مي كنند. نوجوانان به دليل افزايش سوخت و ساز بدن، سرعت رشد و تكامل، به ويژه عضلاني و استخواني، به انرژي بيشتري نياز دارند و بايد از انواع ماده غذايي بخصوص شير و لبنيات استفاده كنند. (تصوير ص 112)
در سنين نوجواني بخشي از انرژي مورد نياز فرد از طريق ميان وعده تأمين مي شود. به همين دليل، به جاي استفاده از مواد غذايي كم ارزش و.... (چرب ، شور يا زياد شيرين) بايد انواع ميوه هاي تازه، شير ، پنير، كره ،تخم مرغ و ساير مواد غذايي مفيد به عنوان ميان وعده استفاده شود. عادت هاي بد غذايي در اين دوران، زمينه را براي بروز بسياري از بيماريهاي دوران بزرگسالي مثل بيماريهاي قلبي و عروقي، فشار خون و انواع سرطان فراهم مي كند.
آداب غذا خوردن :
غذاي خانواده بايد با توجه به امكانات ، خصوصيات و علايق همه ي افراد خانواده از راه حلال تهيه شود. محل صرف غذا بايد محيطي آرام، تميزو زيبا باشد و غذا همراه ساير افراد خانواده يا دوستان و آشنايان صرف شود. آراستگي و تميزي سفره، تنوع غذايي، تزئينات غذا، استفاده از ظروف تميز و زيبا و هماهنگ با ساير وسايل و ترتيب چيدن آن ها غذا را دل چسب تر و اشتها را بيشتر مي كند.
چند نكته ي ضروري هنگام غذا خوردن
1 – شستن دست ها با آب و صابون قبل از خوردن غذا
2 – خوب جويدن و آرام غذا خوردن
3 – اجتناب از پرخوري و خوردن غذاهاي مختلف در يك زمان
4 – استفاده از سالاد و سبزي همراه با غذا
5 – پرهيز از اسراف و اتلاف مواد غذايي
6 – شستن دندان ها بلافاصله بعد از خوردن غذا
2 – پوشاك : تعريف لكه :
اثر و علامت چرك يا مواد رنگي بر روي پارچه و هر شي ديگري را لكه مي نامند. به روشهايي كه براي پاك كردن لكه ها از روي پارچه به كار مي رود، لكه گيري مي گويند. قبل از پاك كردن لكه بايد نوع و جنس پارچه را شناسايي كنيد و سپس به سرعت درصدد گندزدايي از روي پارچه برآييد. زيرا هر لكه مدت زمان بيشتري بر روي پارچه بماند،ديرتر پاك مي شود و يا امكان دارد هرگز پاك نشود. در اين بخش پاك كردن چند لكه را بياموزيد.
(تصوير پائين صفحه 122)
1 – كله ي شمع :
شمع را با يك لبه كارد از روي لباس بتراشيد. لكه ي باقيمانده را بين دو ورقه ي خشك كن قراردهيد و با اتوي گرم چند لحظه بر روي آن فشار دهيد.سپس آن را با آب جوش و مواد پاك كننده شست و شو دهيد.
مواظب باشيد كه درجه حرارت آب به الياف لباس آسيبي نرساند. چنانچه لكه پاك نشد، از بنزين استفاده كنيد.
2 – لكه جوهر :
اگر پارچه ي سفيدي را كه لكه ي جوهري دارد. در آب ژاول قراردهيد كه از بين مي رود. در مورد پارچه هاي رنگي، محل لكه را با محلول جوهر ليمو خيس كنيد و آن را در آفتاب بگذاريد. اگر لكه پاك نشد، اين عمل آنقدر تكرار كنيد تا اثري از لكه باقي نماند.
3 – لكه قهوه يا چاي :
اينگونه لكه ها را هرچه زودتر بشوئيد، آسان تر پاك مي شوند براي پاك كردن اين نوع كبدها بايد آب جوش را از فاصله زيادي روي محل لكه بريزيد و سپس اين كار را از طرف ديگر لكه تكرار كنيد. اگر اثري از لكه باقي ماند، روي آن را محلول گليسيرين گرم بماليد و بگذاريد نيم ساعت بماند. سپس آن را با آب خوب شست و شو دهيد و بعد با آب گرم و صابون بشوئيد.
4 – لكه خون :
پارچه را در آب سرد خيس كنيد و بعد با آب سرد خوب بشوييد. اگر براي پاك كردن لكه از آب گرم، استفاده كنيد، لكه ثابت مي ماند. سپس مقداري ماده پاك كننده را روي محل لكه بريزيد و خوب چنگ بزنيد و بعد آب كشي كنيد. اگر باز هم اثري از لكه باقي ماند، چند قطره آمونياك را روي لكه بريزيد و سپس آن را بشوييد. در مورد پارچه هاي سفيد مي توان از مايع سفيد كننده مثل آب ژاول استفاده كرد.
قبل از شست و شو و اتوكشي لباس ها به نكات زير توجه كنيد:
قبل از شستن لباس ها، بايد ابتدا لكه گيري نمود. لباس ها بايد براساس جنس و رنگ دسته بندي شده و جداگانه شسته شوند. لباس هاي نوزاد از ساير لباس ها جدا كنيد.
روش شستن و اتوكردن لباس هاي نخي و كتاني : ابتدا آن ها را به مدت 20 تا 30 دقيقه در محلول آب گرم و صابون يا مواد پاك كننده ي ديگر خيس كنيد. پس از آن، لباس را شست و شو دهيد. لباسهاي نخي و كتاني را به وسيله ماشين لباس شويي نيز مي توان شست. براي سفيد كردن آنها از محلول رقيق آب ژاول يا هر ماده سفيد كننده ديگري كه در بازار موجود است ، استفاده كنيد تا كاملاً سفيد شوند. لباس هاي نخي را نمدار اتو كنيد.
روش شستن و اتوكشي لباس هاي پشمي و بافتني:
براي شستن لباس هاي پشمي از آب ولرم استفاده كنيد و تا حد امكان از چنگ زدن آنها به هنگام شست و شو خودداري كنيد. هنگام آب كشي كمي سركه يا آمونياك در آب بريزيد تا لباس پشمي حالت نمدي به خود نگيرد.
براي خشك كردن پارچه هاي پشمي آنها را در مقابل نور شديد خورشيد قرار ندهيد. چون مقاومت خود را از دست مي دهند. بهتر است اين لباس ها را به جاي آويزان كردن آنها را روي پارچه اي نخي و سفيد پهن كنيد تا خشك شوند. براي اتوكردن لباسهاي پشمي، پارچه ي نخي را نمناك كنيد و روي آنها قراردهيد تا اتو بطور مستقيم به لباس تماس نداشته باشد. هنگام اتوكردن، اتو را روي پارچه نكشيد بلكه آن را روي پارچه قرار دهيد (به صورت پرس) و برداريد. از اتوكردن لباسهاي بافتني به علت تغيير شكل آنها خودداري كنيد.
سؤالات واحد 7 – خوراك و پوشاك
خوراك
1- آيا افراد در سنين مختلف با فعاليتهاي متفاوت به غذاي يكساني نياز دارند؟ خير. مثلاً در سنين كودكي و نوجواني كه سرعت رشد و تكامل بيشتر است بدون احتياج به مواد غذايي بيشتري دارد ولي در سنين پيري با كم شدن فعاليت احتياج به بعضي مواد غذايي كمتري مي شود.
2- اگر غذاي انسان متناسب با نياز او نباشد، چه مسائلي ايجاد مي شود؟
1. كمبود مواد غذايي در كودكان و نوجوانان سبب اختلال در رشد جسمي و ذهني آنها مي شود.
2. استفاده بيش از حد مواد غذايي سبب چاقي كه خود عامل بسياري از بيماريها مي شود.
3- آيا مواد غذايي مورد استفاده مردم در نقاط گرمسير و سردسير يكسان است؟ چرا؟ يكسان نيست زيرا مردمي كه در نقاط سردسير زندگي مي كنند احتياج به مواد غذايي پركالري و انرژي زا دارند.
4- آيا دسترسي مردم به مواد غذايي و نحوه استفاده از آنها در مناطق مختلف يكان است؟چرا؟ متفاوت است و به عواملي مانند آداب و رسوم، آب و هوا، وضعيت اقتصادي، توليدات منطقه اي و عادات غذايي هر محل بستگي دارد.
5- اصطلاح كالري را تعريف كنيد؟ يك كالري مقدار گرمايي است كه مي توانديك گرم آب مقطر را يك درجه سانتي گراد بالا ببرد.
6- نوجوانان به چه نوع مواد غذايي نياز دارند؟ چرا
نوجوانان به دليل افزايش سوخت و ساز بدن، سرعت رشد و تكامل، به ويژه رشد عضلاني و استخواني به انرژي بيشتري نياز دارند و بايد از انواع مواد غذايي بخصوص شير و لبنيات استفاده كنند.
7 – مادران در دوران شيردهي به چه نوع غذاهايي نياز دارند؟ نيازهاي غذايي مادران در دوران شيردهي از دوران بارداري نيز بيشتر است. در اين دوران، آن ها علاوه بر ساير مواد غذايي بايد از شير و لبنيات بيشتري استفاده كنند.
8 – به چه عمل لكه گيري مي گويند؟ به روش هايي كه براي پاك كردن لكه ها از روي پارچه به كار مي رود، لكه گيري مي گويند.
پوشاك :
1 – طرز پاك كردن لكه ي جوهر را بنويسيد:
اگر پارچه سفيد را كه لكه جوهر دارد، در آب ژاول قراردهيد لكه از بين مي رود. پارچه هاي رنگي،محل لكه را با محلول جوهر ليمو خيس كنيد و آن را در آفتا بگذاريد اگر لكه پاك نشد اين عمل را تكرار كنيد تا اثري از لكه باقي نماند.
2 – براي پاك كردن لكه ي قهوه يا چاي چه كاري را بايد انجام داد؟
اين گونه لكه ها را هر چه زودتر بشوييد تا آسان تر پاك شوند. بايد آب جوش را از فاصله ي زياد روي محل لكه بريزيد و از طرف ديگر لكه هم تكرار كنيد. اگر اثري از لكه باقي ماند روي آن را محلول گليسرين گرم بماليد و بگذاريد نيم ساعت بماند سپس آن را با آب خوب شست و شو دهيد و بعد با آب گرم و صابون بشوييد.
3 – علايم بين المللي پوشاك و نگه داري از آنها را بنويسيد.
1. تشت : درجه حرارت هنگام شست و شو
2. مثلث : مجاز به استفاده از مواد سفيد كننده
3.اتو :اتوكشي مانعي ندارد
4. دايره : مي توان از خشك شويي استفاده كرد
4 – روش اتوكشسي لباسهاي نخي و كتاني را بنويسيد:
ابتداي آن ها را به مدت 20 تا 30 دقيقه در محلول آب گرم و صابون يا مواد پاك كننده ديگر خيس كنيد و بعد لباس ها را شست و شو دهيد. براي اينكه لباسها بيش از اندازه چروك نشونأ، از زياد فشار دادن آنها خودداري كرده و كمي آب دار آويزان كنيد
5 0 لباسهاي پشمي را چگونه بايد اتو كرد؟چرا نبايد لباس هاي پشمي را مستقيماً اتو كرده روش اتو كردن آنها را بنويسيد.
1. پارچه نخي تميزي را نمناك كنيد و روي آنها قرار دهيد تا اتو به طور مستقيم به لباس تماس نداشته باشد.
2. اتو را روي پارچه نكشيد بلكه آن را روي پارچه قراردهيد (به صورت پرس و برداريد)
6 – استفاده بيش از اندازه از مواد سفيد كننده، چه زيان هايي به محيط زيست وارد مي كند؟ باعث آلودگي خاك و آب هاي زيرزميني و در نتيجه محيط زيست مي شود.
واحد 8 – كشاورزي
1 – باغباني 2 – دامپروري 3- صنايع غذايي
باغباني :
تحول و دگرگوني در علم باغباني از وقتي آغاز شد كه علوم پزشكي و بهداشت به اطلاعات جديدي درباره بدن انسان درست يافتند و متوجه شدند كه هر فرد براي حفظ سلامتي و قدرت كامل بدن خود،علاوه بر مواد اوليه غذايي مانند نشاسته، گوشت و چربي به مواد ديگري از جمله ويتامينها احتياج دارد.
اولين تفاوت اساس و عمده بين درختان و ساير نباتات اين است كه سبزيها و گياهان زراعي يك ساله يا دو ساله اند و يا عمركوتاهي دارند. در صورتي كه عمر درختان گاهي به چند صدسال نيز مي رسد.
اهميت درخت و درختكاري:
در زندگي هيچ گروهي از گياهان، به اندازه درختان، مخصوصاً درختان ميوه، دخالت نمي شود. اين دخالت به صورت عمليات روي بذر (اصلاح بذر) پيوند، انواع هرس و فرم دادن درختان و ... صورت مي گيرد و هدف آن بدست آوردن يك درخت مرغوب و پرمحصول است. (تصوير ص 141)
قسمت هاي اصلي يك درخت :
قسمت هاي اصلي يك درخت شامل ريشه، ساقه و تاج است. در بيشتر درختان رشد ريشه ها در داخل خاك با اندازه رشد شاخه ها در فضا تناسب دارد. شكل ريشه ي انواع درختان متفاوت است. بعضي ريشه ها گاه تا چند برابر ارتفاع درخت به طور عمودي در خاك پايين مي روند و از آب هاي موجود در اعماق زمين استفاده مي كنند(مناطق درختان كويري).
شكل تاج درختان نيز متفاوت است و معمولاً به شكل هاي كره اي ، مخروطي و تخم مرغي ديده مي شوند. قسمتي از ريشه ها را به شاخه ها يا تاج درخت وصل مي كند. ساقه (تند) خوانده مي شود. معمولاً در ازاي ساقه به چند متر مي رسد و بافت آن چربي است.
(تصوير انواع درختان ،ص 142)
هدف پرورش درختان :
هدف از پرورش درختان فقط استفاده از ميوه آن ها نيست. مثلاً سپيدار براي توليد چوب، درخت گردو براي ميوه و چوب، درخت سيب براي ميوه ، نارون و اقاقيا براي دنيايي مورد استفاده قرار مي گيرند.
تأثير عوامل محيطي بر درخت:
عوامل محيطي بر زندگي گياهان و درختان تأثير جدي دارد. به همين دليل در منطقه ي از كشور مركبات،در منطقه ديگر درختان خرما و در يك منطقه سيب و انگور پرورش داده مي شود.
جنگل طبيعي و مصنوعي:
در مناطقي كه ميزان رطوبت دماي هوا و ساير عوامل محيطي براي رشد انواعي از درختان مناسب باشد. به تدريج مجموعه هايي از درختان و پوشش هاي گياهان متناسب با موقعيت به وجود مي آيند و به طور طبيعي تكثير مي شوند. مجموعه اين گونه درختان را جنگل طبيعي مي نامند. (نمايي از جنگل طبيعي ص 145)
مجموعه اي ازدرختان كه توسط انسان ها و بطور ارادي و هدفداري براي ايجاد فضاي سبز در حاشيه شهرها و دامنه ها كاسته مي شود. جنگل مصنوعي پارك جنگلي نام دارد.
(نمايي از پارك جنگلي ص 146)
درختان چگونه تكثير مي شوند:
درختان همانند ساير گياهان به روشهاي مختلفي مانند بذرافشاني، پاجوش،قلمه زدن،خوابانيدن،پيوند زدن و .... تكثير مي شوند. شيوه ي تكثير درخت بر حسب نوع درخت و حمل و موقعيت آن متفاوت است. متداول ترين روش تكثير تجاري درختان،قلمه زدن و يا كشت بذر در خزانه به منظور تهيه گياه پايه و زدن پيوند روي آنهاست. زيرا بسياري از درختان پس از تكثير بوسيله بذر، بدون انجام عمل پيوند ميوه مرغوب نخواهند داد.
در تكثير درختان از طريق بذر شيوه عمل اين گونه است كه بذر مورد نظر را دربهار به روش خطي در خزانه مي كارند و در ماه هاي آخر زمستان همان سال و قبل از بيدار شدن و جوانه زدن نهال ها، آن ها را به خزانه دوم – كه خزانه ي انتظار ناميده مي شود. انتقال مي هند. (تصوير ص 147)
خزانه انتظار:
در خزانه انتظار(خزانه دوم) فاصله ي بين خطوط كشت و نهال هاي جوان بيشتر از خزانه اول ( حدود دو تا سه برابر ) است. از خرداد تا شهريور متناسب با نوع آب و هواي منطقه عمل پيوند زدن انجام مي گيرد. معمولاً پيوند را در فاصله ي 10-8 سانتي متري سطوح خاك و در جهت رو به شمال روي ساقه مي زنند تا از تابش مستقيم نور خورشيد محفوظ بماند.
در سومين بهار، شاخه هاي حاصل از پيوند را سربرداري و هرس مي كنند و از زمستان همان سال درختان براي انتقال به محل اصلي آماده مي شوند. در مورد بعضي از درختان- مانند هسته داران – بذر را در خزانه اول مي كارند اما بدون انتقال به خزانه دوم، در بهار و تابستان سال دوم آن را پيوند مي زنند و در بهار سال سوم به زمين اصلي منتقل مي كنند.
بررسي هاي قبل از احداث باغ :
قبل از احداث باغ دو كار اساسي بايد انجام گيرد:
1 – بررسي وضعيت بافت خاك و ميزان املاح و مواد موجود در عمقي هاي مختلف آن اين كار توسط متخصصان خاك شناسي و از طريق نمونه برداري از خاك سطح و عمق در نقاط مختلف زمين و بررسي اين نمونه ها در آزمايشگاههاي مجهز انجام مي گيرد.
2 – با توجه به نتايج حاصل از آزمايش هاي خاك شناسي و شرايط محيطي منطقه از نظر آب و هوا مانند حداقل و حداكثر درجه حرارت،طول مدت گرما و سرما ميزان بارندگي سالانه ،وضعيت منابع تأمين آب در انتخاب نوع درختان براي كشت تصميم گيري مي كنند. معمولاً فاصله ي بازار مصرف محصول توليدي، وضع جاده و امكانات انتقال محصول، نيروي انساني موجود در منطقه، وضع بادهاي دائمي و موسمي و موارد مشابه در تصميم گيري اين مرحله و احداث باغ تأثير جدي دارد.
طرح هاي كاشت درختان:
معمولاً فاصله هاي درختان در باغها به كوچكي و بزرگي تاج آنها و وضعيت ريشه ها در دل خاك بستگي دارد. بايد به اين نكته توجه داشت كه در صورت رشد درخت، شاخه هاي بالاتر مانع رسيدن نورد هوا به شاخه هاي پائين نشوند و ريشه ها به رقابت غذايي با يكديگر نپردازند.
نكته ي ديگر از اينكه فاصله ي درختان بايد طروي باشد كه پس از رشد، مانع عبور ماشين آلات كشاورزي ، براي شخم، سم پاشي و ... نشود.
معمولاً وضع قرارگرفتن درختان را نسبت به يكديگر،َ طرح هاي كاشت درختان مي نامند، درختان را در طرح هاي مربع ،مستطيل ، اريب و مثلثي و ... مي كارند.
عمليات انتقال و كاشت نهالها در زمين اصلي :
پس از مشخص كردن محل غرس درختان گودال هايي به شكل مكعب با طول ، عرض و ارتفاع يك متر يا به شكل استوانه با قطر و ارتفاع يك متر حفر مي كنند. آن گاه پس از جداكردن سنگ هاي درشت، خاك قسمت بالايي را با مقدار معيني كود حيواني و كود شيميايي و در صورت نياز مواد اصلاح كننده خاك مخلوط مي كنند و به داخل گودال باز مي گردانند. به هنگام كاشت درختان، گودال را با قسمت دوم خاك باقي مانده پر مي كنند.
پس از خارج كردن نهال هاي انتخاب شده از خزانه شاخه و ريشه ي آنها را هرس مي كنند. به اين تريب، شاخه هاي اضافي و شكسته و ريشه هاي آسيب ديده حذف مي شوند.
عمليات كاشت نهال :
براي كاشتن نهال ها آن ها را به طور عمودي در گودال قرار مي دهند و گودال را با خاك پر مي كنند. بطوري كه طوقه ي درخت روي خاك قرار گيرد. (يعني آن مقدار از ساقه كه در خزانه نيز در خاك بوده است،درون خاك قرار مي گيرد). بلافاصله پس از كاشت نهال ها، آن ها را آبياري مي كنند تا ريشه ها به خاك بچسبد.
مراقبت هاي پس از كاشت درختان:
بعد از كاشت نهال ، مراقيت هاي ويژه اي مانند آبياريف مبارزه با بيماريها و كنترل آفات، هرس كردن، كوددادن، مباريه با علف هاي هرز، ترميم جوهاي آبياري و نرم كرده خاك پاي درختان و زمان هاي مشخصي انجام مي شود. به كليه ي اين كارهاي عمليات داشت مي گويند.
آبياري :
مقدار نفوذ آب و سرعت حركت آن در خاك به نوع و جنس خاك بستگي دارد. به همين دليل براي آبياري درختان از روش هاي مختلف آبياري استفاده مي شود.اين روشها عبارتند از :
1 – آبياري به طريق كرتي (غرقابي)
2 – آبياري تشتكي
3 – آبياري تحت فشار
هرس :
هرس عبارت از حذف شاخه ها و حتي ميوه هاي اضافي به منظور به دست آوردن محصول مرغوب به اندازه مطلوب است. به هنگام هرس دماي هواي منطقه نبايد از حدود پنج درجه سانتي گراد كم تر باشد. هرس براي آرايش شكل ظاهري درختان نيز انجام مي گيرد. زمان هرس درختان قبل از بيدارشدن آنها از خواب زمستانه تصاوير ص 153 است.
دامپروري :
در بين حشرات زنبور عسل و كرم ابريشم نقش بيشتري در زندگي انسان دارند. مهم ترين توليدات اين دو حشره عسل و ابريشم است. عسل از غذاهاي با ارزش انسان است و ابريشم در صنعت نساجي و پارچه بافي مورد استفاده قرارمي گيرد.
از زنبور عسل محصولات ديگري مانند عسلك ،موم، ژله ي رويال و زهر بدست مي آيد كه در صنايع مختلف از آن ها استفاده مي شود. از ديگر فوايد مهم زنبور عسل، افزايش كمي و كيفي محصولات زراعي و باغي از طريق گرده افشاني است.
تغذيه ي زنبور عسل :
غذاي زنبور عسل از طريق طبيعي و مصنوعي تأمين مي شود. در تغذيه ي طبيعي زنبور عسل از گرده گل و نوش (شهد) استفاده مي كند. بنابراين وجود گل و گياه در تغذيه طبيعي اهميت خاصي دارد. (تصوير ص 160)
تغذيه مصنوعي:
براي تغذيه مصنوعي از شربت (آب و شكر) استفاده مي شو. غلظت شربت به عواملي از جمله فصل بستگي دارد. در بهار براي تهيه شربت از يك قسمت آب و يك قسمت شكر استفاده مي شود، در حاليكه در زمستان شربت را از 3 قسمت آب و 5 قسمت شكر تهيه مي كنند. زنبورداران گاهي به كند و شربت تشويقي (تحريكي) مي دهند. اين شربت اغلب به منظور قوي كردن كندو (از نظر جمعيت) و تخم ريزي بيشتر به زنبور داران داده مي شود. گاهي نيز به دليل كمبود شهد و گروه هاي گل براي جلوگيري از ضعيف شدن كندو به زنبوران شربت مي دهند.
تكثير كندو :
با فراوان شدن گرده گل و شهد در طبيعت ،تخم ريزي توسط ملكه افزايش مي يابد و جمعيت كند و زياد مي شود. در اين گونه مواقع، كندو به علت كمبود جا و غرايز طبيعي اقدام به بچه دادن (بچه كندو) مي كند. كندو به دو صورت طبيعي و مصنوعي افزايش مي يابد.
افزايش طبيعي (تكثير طبيعي) :
افزايش جمعيت كندو،كمبود جا و پرورش ملكه جديد و هم چنين غريزه طبيعي موجب مي شود كه ملكه ي قديمي در روز آفتابي با تعدادي از زنبوران از كندو خارج شود و بر روي شاخه درختان،ديوار يا جاي مناسب ديگر مستقر شوند. در اين هنگام زنبورداران با قراردادن جعبه كندو در زير شاخه ي درخت و تكان دادن ناگهاني شاخه يا بريدن آن، زنبوران را درون جعبه قرار مي دهد. براي سهولت كار مي توان با اسپري كردن زنبوران با آب، موجب جمع تر شدن زنبوران گرديد.
تكثير مصنوعي :
در اين روش از يك كندوي قوي كه داراي تعداد زيادي زنبور جوان است،براي گرفتن بچه ي مصنوعي استفاده مي شود. تكثير مصنوعي در فصل پرورش ملكه صورت مي گيرد.(فصل – بهار هر منطقه) (تصوير ص 162)
نقش بهداشت در جلوگيري از بروز بيماري زنبور عسل :
زنبور عسل بصورت كلني زندگي مي كند . به همين دليل ، بيماري در ميان آن ها به سرعت شايع مي شود. از اين رو رعايت مواد بهداشتي جهت جلوگيري از بروز بيماري بسيار مهم است. براي پيشگيري از بروز بيماري كندو بايد اقدامات زير را انجام داد.
1 – نظافت كند و محل آن ؛ 2 – نگه داري كند در محل خشك به ويژه در زمستان
3 – دور كردن كندوي مريض از زنبورستان و سوزاندن لاشه ي زنبوران مرده .
پرورش كرم ابريشم:
كرم ابريشم به منظور توليد پيله جهت استفاده در صنعت ابريشم كشي پرورش داده مي شود، علاوه بر آن از روغن شفيره در تهيه ي كرم هاي بهداشتي و مصارف طبي،از شفيره در تهيه غذاي طيور و ماهيان و از فضولات آن براي كوددهي مزارع ، استفاده مي شود. كرم ابريشم حشره كاملي است كه دوره زندگيش شامل چهار مرحله تخم ، لارو،شفيره و پروانه مي باشد.
پروش كرم هاي بالغ در محل هاي مخصوص به نام تلمبار صورت مي گيرد. در اين دوره بايد برگ توت را به مقدار زياد و به صورت شاخه در اختيار كرم گذاشت. برگ هاي توت، بايد تميز و عاري از گرد و خاك باشد پس از مدتي از اشتها افتاده و رنگ بدنشان بتدريج تغيير يافته و به رنگ زرد شيري در مي آيند و از طول بدنشان كم مي شود، اين حالت را مرحله تنيدن پيله مي نامند. در اين حالت كرم ها را به قالب هاي مخصوص تنيدن پيله هدايت مي كنند.
پرورش آبزيان :
آبزيان به موجوداتي گفته مي شود كه در آب هاي شيرين، نيمه شيرين و شور زندگي مي كنند و به دو دسته گياهان و جانوران آبزي تقسيم مي شوند.آبزيان جانوري را به دو گروه تك سلولي و پرسلولي تقسيم مي كنند.ماهي و ميگو از مهم ترين آبزيان پرسلولي هستند.
نقش آبزيان در زندگي انسان :
آبزيان يكي از عمده ترين منابع تأمين پروتئين مورد نياز بدن انسان هستند . هضم گوشت ماهي از ساير گوشت ها ساده تر و ميزان جذب پروتئين آن بيشتر از 90 درصد است. گوشت آبزيان از نظر موادي مانند كلسيم،فسفر، يد و ويتامين هاي محلول در چربي (A-D-E-K) غني است. از آبزيان در تغذيه دام ، طيور و صنايع ديگر مانند صابون سازي و داروسازي استفاده مي شود. امروزه بسياري از آبريان مانند ماهي ، صدف و مرجان در آكواريوم ها به عنوان آبزيان زينتي نگهداري مي شوند.
ماهيان پرورشي:
يكي از عوامل مهم براي ادامه زندگي و رشد ماهيان،دماي محيط زندگي (آب) آنهاست. ماهيان پرورشي از نظر دماي آب بر دو دسته ماهيان گرمابي و ماهيان سردابي تقسيم مي شوند.
ماهيان گرم آبي دسته اي از ماهيان هستند كه در آب هاي گرم به سر مي برند و در حرارت بالاي 20 درجه سانتي گراد توليد مثل و رشد مي كنند. بهترين دما براي رشد و نمو اين گونه ماهي ها 25 درجه سانتي گراد است. از معروف ترين ماهيان گرمابي كپور را مي توان نام برد. ماهيان سردابي در حرارت 10-8 درجه سانتي گراد زندگي مي كنند. ماهي قزل آلا از اين نوع ماهيان است.
ماهيان گرمابي در استخرهاي خاكي كه شيب مناسبي دارند، پرورش داده مي شوند. اين استخرها داراي دريچه ي ورود و خروج آب هستند.
(تصوير استخر ص 166)
براي آماده كردن استخر پرورش ماهي كارهاي زير را بايد انجام داد:
1 – خشك كردن استخر پس از تخليه 2 – سوزاندن گياهان 3 – ضدعفوني كردن استخر
4- تعمير ديوارهاي استخر شخم زدن و كود دادن 5- براي بالابردن رشد گياهان استخر
غذاي ماهي ها چگونه تأمين مي شود؟
غذاي ماهي به دو صورت طبيعي (زنده) و تركيبي تأمين مي شود. به همه ي موجوات گياهي و جانوري كه ماهي از آن ها تغذيه مي كند. غذاي طبيعي (زنده) مي گويند. در پرورش ماهيان گرمابي با آماده سازي استخر (شخم زدن و كوددهي) توليد غذاي زنده افزايش مي دهند.
|
نوع ماهي |
غذاي طبيعي |
|
ماهي علف خوار (آمور) |
علوفه اي سبز مانند شبدر و يونجه و گياهان آبزي |
|
كپور نقره اي |
تك سلول هاي گياهي (فيتوپلانكتون ها) |
|
كپور سرگنده (بيگ هد) |
جانور كوچك (زئوپلانكتون ها) |
|
كپور معمولي |
گياهان و جانوران كف زي |
غذاي تركيبي : دسته اي از غذاهاست كه با توجه به نياز ماهي، روزانه تهيه مي شود و در اختيار آن ها قرار مي گيرد.اين گونه غذاها ممكن است در كارگاههاي پرورش ماهي يا كارخانه ها به صورت حبه (...) تهيه شود. غذاي تركيبي براي پرورش ماهيان گرمابي را با توجه به انواع ماهي موجود در استخر تعداد هرنوع و سن آنها تهيه مي كنند.
بهداشت و درمان ماهي :
از آن جايي كه ماهيان در آب زندگي مي كنند، درمان بيماري آن ها بسيار دشوار است. جا به جا كردن ماهي براي درمان ، موجب ناراحتي آن ها مي شود. ماهي در اثر بيماري اشتهاي خود را از دست مي دهد و دادن دارو به آن مشكل است. از طريق،تزريق دارو و نيز مقرون به صرفه نيست. از اين رو رعايت مواد بهداشتي و پرورش ماهي اهميت خاصي دارد.
تكثير ماهي :
نحوه تكثير در ماهيان متفاوت است. به دو صورت طبيعي و مصنوعي انجام مي گيرد. تكثير طبيعي در آب هاي طبيعي (درياها،رودخانه و ...) و تكثير مصنوعي در كارگاههاي تكثير و تحت شرايط خاص انجام مي گيرد.
صنايع غذايي:
هدف از نگه داري مواد غذايي جلوگيري از فساد ميكروبي يا تغييرات شيميايي و به طور كلي ، افزايش مدت زماني است كه مي توان يك ماده غذايي را در شريط انبار محافظت و نگهداري كرد. در واقع، هر عملي كه زمان نگه داري غذا را طولاني تر كند، يك روش نگه داري ناميده مي شود.
نگهداري مواد غذايي به وسيله گرما:
1 – كمپوت
2 – تهيه مارمالاد ميوه
3 – كنسرو
4 – مربا تصوير ص 176
نگه داري مواد غذايي به وسيله سرما:
نگه داري از مواد غذايي به روش انجماد يكي از متداول ترين روشهاي حفظ غذا و از روش هاي بسيار قديمي است. انسان هاي ما قبل تاريخ نيز از اين روش براي نگهداري غذا استفاده مي كرده اند. از مزاياي اين روش مي توان به چند نكته زير اشاره كرد:
1 – در اين روش مواد غذايي به حالت اوليه و طبيعي خود باقي مي مانند.
2 – كيفيت غذاهاي نگه داري شده با اين روش بهتر از روش هاي ديگر است.
3 – بسته بندي غذاهاي يخ زده اغلب ساده است. به همين جهت ، تأثير چنداني بر قسمت غذاها ندارد.
روش هاي انجماد و مواد غذايي:
1 – انجماد با هواي سرد (مانند فريزرهاي خانگي)
2 – انجماد به وسيله تماس غيرمستقيم با ماده سرمازا (مواد غذايي با صفحات سرد كننده از بالا و پايين در تماس هستند)
3 – روش مستقيم بافروبردن در محيط سرما زا (استفاده از آب نمك، ازت مايع و گاز كربنيك مايع)
انجماد ماهي
براي جلوگيري از فساد لازم است به محض صيد ماهي آن را فوراً منجمد كرد. براي اين منظور ابتدا سر و دم و فلس هاي ماهي را جدا مي كنيم و محتويات درون بدن آن را خارج مي سازيم. آن گاه آن را به خوبي آب شست و شو مي دهيم و با يكي از روش هاي گفته شده منجمد مي كنيم. بعد از انجماد دما مي توان آن را با پوشش ضدتبخير (كيسه هاي پلاستيكي، سلوفان و ورقه ي چند لايه قندي نرم) پوشاند و مدت ها در فريزر .
خشك كردن :
حذف تمام يا قسمتي از آب موجود در يك محلول از خشك كردن يا آب گيري مي نامند.
اساس كار خشك كردن ميوه و سبزي اين است كه رطوبت محصول كاهش يابد و از فساد آن جلوگيري شود.
روش هاي خشك كردن ميوه و سبزي:
الف – خشك كردن در برابر آفتاب
ب – خشك كردن با روش هاي صنعتي
علل اصلي خشك كردن مواد غذايي :
1 – حفظ كردن مواد غذايي در مقابل فعاليت هاي ميكروبي و آنزيمي
2- كم كردن سرعت فساد مواد غذايي
3 – كم كردن وزن و حجم مواد غذايي براي سهولت و دسته بندي و حمل و نقل
4 – نگه داري و حفظ مواد غذايي در فصول پربار براي استفاده در فصول كميابي
بسته بندي مواد غذايي:
بسته بندي عبارت است از پوششي كه سلامت كالاي محتوي خود را از مرحله توليد تا مرحله مصرف حفظ مي كند. با بسته بندي كردن مواد غذايي مي توان از ضايعات آنها جلوگيري كرد. مدت نگه داري مواد غذايي را افزايش داد و مواد غذايي را سالم به دست مصرف كننده رساند.
خصوصيات مواد اوليه بسته بندي :
1 – براي مواد غذايي سمي نباشد
2 – بسته بندي در مقابل نور، گرما ، رطوبت ، چربي ،گاز، بو ، اثرات خارجي و ضربات مكانيكي مقاوم باشد.
3 – ارزان قيمت بوده و به آساني بتوان در ظرف بسته بندي شده را باز كرد
4 – از نظر شكل ظاهري قابل توجه براي مصرف كننده باشد و كم ترين ضرر را به محيط زيست برساند (تصوير ص 179)
واحد 8 – كشاورزي (سؤالات واحد 8)
1 – باغباني
1 – هدف از كشت و پرورش درختان چيست؟
هدف از پرورش درختان فقط استفاده از ميوه آنها نيست. مثلاً سپيدار براي توليد چوب،درخت گردو براي ميوه و چوب، درخت سيب براي ميوه، نارون و اقاقيا براي زيبايي مورد استفاده قرار مي گيرد.
2 – به كدام دسته از گياهان درخت گفته مي شود؟ اگر محل انتشار در ريشه و تاج توسط يك ساقه (تند) چوبي به هم وصل شده باشد به آن گياه درخت گفته مي شود.
3 – تفاوت درخت با ساير گياهان چيست؟ تفاوت اساسي و عمده بين درخت و ساير نباتات، اين است كه سبزيها و گياهان زراعي يك ساله يا دو ساله اند و عمر كوتاهي دارند. در صورتي كه عمر درختان گاهي به چند صد سال نيز مي رسد.
4 – چه نوع از گياهان درختچه گفته مي شوند؟ اگر محل انتشار ريشه ها و تاج توسط چند ساقه به هم وصل شده باشد آن را درختچه مي گويند.
5 – به چه مناطقي جنگل مصنوعي يا پارك جنگلي مي گويند؟ مجموعه اي از درختان كه توسط انسان ها به طور هدف دار و ارادي براي ايجاد فضاي سبز در حاشيه ي شهرها و دامنه ها كاشت مي شوند، جنگل مصنوعي يا پارك جنگلي ناميده مي شوند.
6- فاصله درختان برچه اساسي مشخص مي شود و تابع چه عواملي است؟معمولاً فاصله درختان در باغ ها به كوچكي و بزرگي تاج آن ها و وضعيت ريشه ها در دل خاك بستگي دارد.
7- مراقبت هاي پس از كاشت درختان را چه مي نامند و شامل چه كارهايي است؟ كارهايي را كه پس از برداشت براي مراقبت و نگه داري درختان انجام مي شود عمليات داشت مي گويند. عمليات داشت شامل 1) آبياري ، 2) مبارزه با بيماريها و كنترل آفات ، 3) هرس كردن ، 4) كود دادن ، 5) مبارزه با علف هاي هرز ، 6) ترميم جويهاي آبياري و نرم كردن خاك پاي درختان.
8- روش هاي آبياري درختان را نام ببريد؟
1 - آبياري به طريق كرتي (غرقابي)
2 – آبياري تشتكي
3 – آبياري تحت فشار
9- هرس چيست و به چه منظوري انجام مي گيرد؟ هرس عبارت از حذف شاخه ها و حتي ميوه هاي اضافي به منظور به دست آوردن محصول مرغوب به اندازه مطلوب است.
10 – زمان هرس كردن درختان از چه هنگام در سال است؟ زمان هرس درختان قبل از بيدار شدن آن ها از خواب زمستان است. به هنگام هرس، دماي هواي منطقه نبايد از حدود پنج درجه سانتي گراد كمتر باشد.
2- دامپروري :
1- كدام حشرات در زندگي انسان مفيدترند؟
زنبور عسل و كرم ابريشم ،مهم ترين توليدات آنها عسل و ابريشم است،عسل از غذاهاي با
ارزش انسان است و مورد استفاده ابريشم در صنعت نساجي و پارچه بافي است.
2- آبزيان به چه حيواناتي گفته مي شود؟
آبزيان به موجوداتي گفته مي شوند كه در آبهاي شيرين و شور زندگي مي كنند و به دو دسته تقسيم مي شوند : 1. گياهان آبزي 2. جانوران آبزي
3 – زنبور عسل چه فوايدي در توليدات زراعي و باغي دارد؟
ازديگر فوايد مهم زنبور عسل، افزايش كمي و كيفي محصولات زراعي و باغي از طريق گرده افشاني است.
4- چه زماني تخم ريزي توسط ملكه افزايش مي يابد و جمعيت كند و زياد مي شود؟
با فراوان شدن گرده گل و شهد در طبيعت، تخم ريزي توسط ملكه افزايش مي يابد و جمعيت كند و زياد مي شود. در اين گونه مواقع كند و به علت كمبود جا و غرايز طبيعي به بچه دان (بچه كندو) مي كند.
5 - غذاي زنبور عسل چيست؟
اين غذا از دو طريق تأمين مي شود: 1 – تعداد طبيعي زنبور عسل از گرده گل و نوش (شهد) استفاده مي كند. 2 – تغذيه مصنوعي از شربت (شكر و آب) استفاده مي شود.
6 – كندو به چند صورت تكثير مي شود؟
به دو صورت :1 – افزايش طبيعي (تكثير طبيعي) 2 – تكثير مصنوعي
7 – براي جلوگيري از بروز بيماري در زنبورداري چه اقداماتي بايد صورت گيرد؟
1. نظافت كندو و محل آن 2. ضدعفوني كردن ابزار زنبورداري بعد از هر بازديد 3. نگه داري كندو در محل خشك ،به ويژه در زمستان 4. از بين بردن آب هاي راكد و گندآب هاي اطراف كندو 5. دور كردن كندوي مريض از زنبورستان و سوزاندن لاشه ي زنبوران مرده
8 – پرورش كرم هاي ابريشم كوچك چگونه است؟
در فصل بهار تخم ها تبديل به كرم هاي كوچكي مي گردند. براي تغذيه كرم ابريشم بايد از برگ توت كافي و مرغوب استفاده مي شود. برگ هاي توت را بايد با كارد مخصوص و تميز يا ماشين برگ بر قطعه قطعه كرد و در اختيار آن ها قرار داد. ازدادن برگ هاي ضخيم و زرد به كرم ها بايد خودداري كرد.
3 – پرورش آبزيان :
1 – انسان در زندگي خود از ماهيها به چه صورت هايي استفاده مي كنند؟
1. براي تغذيه انسان و همچنين تغذيه دام، طيور و صنايع صابون سازي و داروسازي
2. به عنوان آبزي زينتي در آكواريوم ها
2 – گوشت آبزيان از چه نظر غني است؟ گوشت آبزيان از نظر موادي مانند كليسم، فسفر ، يد و ويتامين هاي محلول در چربي (A-D-E-K) غني است.
3 – آيا دماي آب در ادامه زندگي و رشد ماهيان مؤثر است؟ انواع ماهيان را از نظر دماي آب بنويسيد. يكي از عوامل مهم براي ادامه زندگي و رشد ماهيان، دماي آب (محيط زندگي) آن هاست. ماهيان پرورشي از نظر دماي آب به دو دسته ماهيان گرمايي و ماهيان سردابي تقسيم مي شوند.
4 – براي آماده كردن استخر پرورش ماهي چه كارهايي را بايد انجام داد؟
1. خشك كردن استخر پس از تخليه 2. سوزاندن گياهان 3. ضدعفوني كردن استخر (آهك پاشي)
4. تعمير ديوارهاي استخر 5. شخم زدن و كوددادن براي بالابردن رشد گياهان استخر
5- دلايل دشوار بودن درمان ماهيان را بنويسيد.
- جابه جا كردن ماهي براي درمان موجب ناراحتي آن ها مي شود.
- ماهي در اثر بيماري اشتهاي خود را از دست مي دهد و دادن دارو به آن مشكل است.
- تزريق دارو مقرون به صرفه نيست.
6 – نحوه تكثير در ماهيان به چند صورت است؟ 1. به صورت طبيعي :در آب هاي طبيعي (درياها ،رودخانه ها و...) 2. به صورت مصنوعي . در كارگاه هاي تكثير و تحت شرايط خاص انجام مي گيرد.
7 – توليد مثل ماهيان با پستانداران چه تفاوتي دارد؟ ماهيان اكثراً تخم گذارند ولي پستانداران بچه زا مي باشند.
صنايع غذايي :
1 – دلايل نگهداري از مواد غذايي چيست؟
1.جلوگيري از فساد ميكروبي با تغييرات شيميايي مواد غذايي در طول مدت نگهداري
2. افزايش مدت زماني كه مي توان يك ماده غذايي را در شرايط انبار محافظت و نگهداري كرد.
2 – چه كارهايي را روش نگه داري غذا مي نامند؟ هر عملي را كه زمان نگه داري غذا را طولاني تر كند، يك روش نگه داري ناميده مي شود.
3 – كنسرو چيست و چگونه تهيه مي شود؟ محصولي است كه از مواد غذايي تازه (سبزيها گوشت ها و ...) و در نوعي مايع (معمولاً آب نمك 2 تا 1 درصد،روغن، سس و ...) به روش حرارتي تهيه و در قوطي هاي فلزي غيرقابل نفوذ بسته بندي و نگه داري مي شود.
4 – نگه داري مواد غذايي به وسيله سرما داراي چه مزايايي است ؟ 1. يكي از ساده ترين و سريع ترين روش هاي نگه داري مواد غذايي است. 2. در اين روش مواد غذايي به حالت اوليه و طبيعي خود باقي مي مانند. 3. كيفيت غذاهاي نگه داري شده با اين روش بهتر از روش هاي ديگر است. 4 – بسته بندي غذاهاي يخ زده اغلب ساده است و به همين جهت تأثير چنداني بر قسمت غذاها ندارد.
5 – علل اصلي خشك كردن مواد غذايي را بنويسيد؟ 1 - حفظ كردن مواد غذايي در مقابل فعاليت هاي ميكروبي و آنزيمي 2 – كم كردن سرعت فساد مواد غذايي 3 – كم كردن حجم و وزن مواد غذايي براي سهولت در بسته بندي و حمل و نقل 4 – نگه داري و حفظ مواد غذايي در فصول پربار براي استفاده در فصول كميابي .
6 – تعريف بسته بندي مواد غذايي را بنويسيد. بسته بندي عبارت است از پوششي كه سلامت كالاي محتوي خود را از مرحله توليد تا مرحله مصرف حفظ مي كند.
7 – كدام يك از روش هاي خشك مناسب تر است ؟ چرا؟ خشك كردن به روش صنعتي مناسب تر است، زيرا رنگ و طعم مواد غذايي بيشتر حفظ مي شود.
8 – معايب خشك كردن در برابر نور خورشيد (سنتي) چيست؟
1 ) معمولاً بهداشتي نيست و گرد و خاك روي مواد غذايي مي نشيند.
2) رنگ سبزي ها در مقابل نور خورشيد زرد مي شود.